இது, ஆங்கிலோ-சாக்சன் அரசுகள் முதல் இன்றைய மன்னர் மூன்றாம் சார்லஸ் வரை இங்கிலாந்து, பிரிட்டன் மன்னர்களின் கதையைச் சொல்லும் எங்கள் தினசரித் தொடரின் நான்காம் பகுதி.
வைக்கிங் பெரும் படையிடமிருந்து வெசெக்ஸைக் காப்பாற்றி, கோட்டை நகரங்களைக் கட்டிய மகா ஆல்ஃபிரட்டின் கதையை மூன்றாம் பகுதியில் பார்த்தோம். ஆனால் 899-ல் அவர் இறந்தபோது, இங்கிலாந்தின் கிழக்கும் வடக்கும் இன்னும் டேனிஷ் (டென்மார்க்) குடியேறிகளின் கையில்தான் இருந்தன. அடுத்த நாற்பது ஆண்டுகளில் அந்த நிலை முழுவதும் மாறியது. அதைச் செய்தவர்கள் ஒரே குடும்பத்தின் மூன்று பேர்: ஆல்ஃபிரட்டின் மகன் மூத்த எட்வர்ட் (Edward the Elder), மகள் ஏத்தெல்ஃப்ளேட் (Æthelflæd), பேரன் ஏதெல்ஸ்டன் (Athelstan). இவர்களில் ஏதெல்ஸ்டன்தான் இங்கிலாந்து முழுவதையும் ஆண்ட முதல் மன்னர் என்று வரலாற்றாசிரியர்கள் பொதுவாகக் கருதுகிறார்கள்.
ஒரு சிறு குறிப்பு: இந்தத் தொடரில் "வம்சம்" (House) என்பது ஒரே குடும்ப வழியில் வந்த அரசர்களைக் குறிக்கும். ஆல்ஃபிரட் முதல் இந்தப் பகுதியின் மூவர் வரை அனைவரும் வெசெக்ஸ் வம்சம் (House of Wessex).
எட்வர்ட்: அரியணையைக் காத்து, வடக்கே முன்னேறிய மன்னர்
எட்வர்ட் இளமையிலேயே தந்தையுடன் வைக்கிங் போர்களில் பங்கேற்றவர். ஆனால் அவரது முதல் சவால் குடும்பத்துக்குள்ளிருந்தே வந்தது. ஆல்ஃபிரட்டின் அண்ணனின் மகனான ஏத்தெல்வோல்ட் (Æthelwold) தனக்கே அரியணை உரிமை என்று கிளர்ந்தெழுந்து, பின்னர் வடக்கே யார்க் நகர டேனியர்களிடம் சென்று அவர்களின் மன்னராக ஏற்கப்பட்டார். 902 அல்லது 903-ல் நடந்த ஹோம் போரில் (Battle of the Holme) ஏத்தெல்வோல்ட் கொல்லப்பட, உள்நாட்டு அச்சுறுத்தல் முடிவுக்கு வந்தது.
அதன்பின் எட்வர்ட் தாக்குதலில் இறங்கினார். 910-ல் இன்றைய வுல்வர்ஹாம்டன் அருகே நடந்த டெட்டன்ஹால் போரில் (Battle of Tettenhall) நார்த்தம்ப்ரியா டேனியர்களின் படை பெரும் தோல்வி அடைந்தது. இது ஒரு தலைமுறைக்கு யார்க் வைக்கிங்குகளின் வலிமையை உடைத்தது.
912 முதல் எட்வர்ட் தந்தையின் உத்தியையே பின்பற்றினார்: ஒரு "பர்" (burh) என்ற கோட்டை நகரைக் கட்டி, அதில் வீரர்களை நிறுத்தி, அதையே அடுத்த முன்னேற்றத்துக்கான தளமாக்குவது. ஹெர்ட்ஃபோர்ட், பக்கிங்ஹாம், பெட்ஃபோர்ட் என ஒவ்வொன்றாக எழுந்தன. 917-ல் டேனியர்கள் ஒரே நேரத்தில் பல கோட்டைகளைத் தாக்கியபோது, எட்வர்டின் படைகள் டெம்ப்ஸ்ஃபோர்ட், கோல்செஸ்டர் ஆகிய இடங்களைக் கைப்பற்றின. அந்த ஆண்டு முடிவதற்குள் கிழக்கு ஆங்கிலியாவும் தெற்கு "டேன்லா" (Danelaw) பகுதியும் அவருக்குப் பணிந்தன.
ஏத்தெல்ஃப்ளேட்: "மெர்சியர்களின் சீமாட்டி"
இந்தக் கதையின் மிகச் சுவாரசியமான பாத்திரம் எட்வர்டின் அக்கா ஏத்தெல்ஃப்ளேட். சுமார் 870-ல் பிறந்த அவர், ஆங்கிலேயர் வசமிருந்த மெர்சியாவின் ஆட்சியாளர் ஏத்தெல்ரெட் (Æthelred)-ஐ மணந்தார். ஏத்தெல்ரெட் தன்னை "மன்னர்" என்று அழைத்துக்கொள்ளவில்லை; "மெர்சியர்களின் தலைவர்" (Lord of the Mercians) என்றே அழைக்கப்பட்டார். 911-ல் அவர் இறந்த பிறகு ஏத்தெல்ஃப்ளேட் தனியாக ஆட்சி செய்தார். ஆவணங்கள் அவருக்குத் தரும் பட்டம் "மெர்சியர்களின் சீமாட்டி" (Lady of the Mercians).
அவர் முதலில் ஒரு கட்டுமான ஆட்சியாளர். மெர்சியப் பதிவேடு (Mercian Register) என்ற தனி ஆண்டுக்குறிப்புகள் அவர் கட்டிய கோட்டை நகரங்களை ஆண்டுவாரியாகப் பட்டியலிடுகின்றன: 912-ல் பிரிட்ஜ்நார்த், 913-ல் டாம்வர்த், ஸ்டாஃபோர்ட், 914-ல் வார்விக், 915-ல் ரன்கார்ன். டாம்வர்த்தில் நடந்த அகழ்வாய்வுகளில், அவர் காலத்தில் மரச்சட்டமும் புல்தரையும் கொண்டு கட்டப்பட்ட அரண் சுவரும் அகழியும் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன.
அவர் போர்களையும் நடத்தினார். 917-ல் அவரது படைகள் டேனியர்களின் முக்கிய நகரான டெர்பியைக் கைப்பற்றின; அதில் "அவருக்கு மிக அன்பான" நான்கு படைத்தலைவர்கள் வாயிலுக்குள் கொல்லப்பட்டதாகக் காலவரிசை குறிப்பிடுகிறது. 918 தொடக்கத்தில் லெஸ்டர் சண்டையின்றியே பணிந்தது; யார்க் நகரப் பெரியவர்களும் அவருக்கு விசுவாசம் தெரிவிக்க முன்வந்தனர்.
ஆனால் அதைப் பார்க்க அவர் உயிருடன் இல்லை. 918 ஜூன் 12 அன்று டாம்வர்த்தில் அவர் மறைந்தார்; குளோஸ்டரில் அவரும் கணவரும் கட்டிய புனித ஓஸ்வால்ட் தேவாலயத்தில் அடக்கம் செய்யப்பட்டார். தொலைதூர அயர்லாந்தின் வரலாற்றுக் குறிப்புகள்கூட "சாக்சன்களின் மிகப் புகழ்பெற்ற அரசி" மறைந்தார் என்று பதிவு செய்தன. அவரது மகள் ஏல்ஃப்வின் (Ælfwynn) சில மாதங்களே ஆட்சியில் இருந்தார்; 918 டிசம்பரில் எட்வர்ட் அவரை வெசெக்ஸுக்கு அழைத்துச் சென்று மெர்சியாவைத் தன் நேரடி ஆட்சியில் எடுத்துக்கொண்டார். இப்படி இரண்டு ஆங்கில அரசுகள் ஒன்றாயின.
புனைவும் உண்மையும்
சமீப ஆண்டுகளில் நாவல்கள், தொலைக்காட்சித் தொடர்கள், 2018-ல் அவரது 1,100-வது நினைவு ஆண்டு நிகழ்ச்சிகள் மூலம் ஏத்தெல்ஃப்ளேட் மீண்டும் பிரபலமாகியிருக்கிறார். சில கதைகள் அவரை வாளேந்தி முன்வரிசையில் போரிட்ட வீராங்கனையாகக் காட்டுகின்றன. ஆனால் ஆவணங்கள் சொல்வது: அவர் போர்களைத் திட்டமிட்டார், கோட்டைகளைக் கட்டினார், படைகளை அனுப்பினார். அவர் நேரடியாகக் களத்தில் போரிட்டதாக எந்த ஆவணமும் கூறவில்லை. செஸ்டரில் நார்ஸ் படையை அவர் தந்திரமாக வென்றதாக வரும் கதை, பல நூற்றாண்டுகள் கழித்துத் தொகுக்கப்பட்ட ஐரிஷ் நூலில் இருந்து வருவதால் அதைப் புனைவாகவே கொள்வது நல்லது. உறுதியாகச் சொல்லக்கூடியது இதுதான்: பெண்கள் அரசாள்வது அரிதினும் அரிதான அந்தக் காலத்தில், ஏழு ஆண்டுகள் ஒரு நாட்டைத் தனியாக ஆண்டவர் அவர்.
எட்வர்டின் இறுதி ஆண்டுகள்
மெர்சியா கைக்கு வந்த பிறகு எட்வர்ட் ஹம்பர், மெர்சி நதிகள் வரை முன்னேறி நாட்டிங்ஹாம், மான்செஸ்டர் போன்ற இடங்களில் கோட்டைகள் அமைத்தார். 920-ல் பேக்வெல் என்ற இடத்தில் ஸ்காட்லாந்து மன்னர், யார்க் வைக்கிங் ஆட்சியாளர், ஸ்ட்ராத்க்ளைட் மன்னர் ஆகியோர் அவரைத் "தந்தையாகவும் தலைவராகவும்" ஏற்றதாகக் காலவரிசை கூறுகிறது. இது முழுச் சரணாகதியா, அல்லது அவரது வலிமையை ஏற்றுக்கொண்ட ஒப்பந்தமா என்பதில் வரலாற்றாசிரியர்களிடையே கருத்து வேறுபாடு உண்டு. எட்வர்ட் 924 ஜூலை 17 அன்று மறைந்தார்; வின்செஸ்டரில் அடக்கம் செய்யப்பட்டார்.
ஏதெல்ஸ்டன்: இங்கிலாந்தின் முதல் மன்னர்
ஏதெல்ஸ்டன் சுமார் 894-ல் பிறந்த எட்வர்டின் மூத்த மகன். அவரது தாய் எக்வின் (Ecgwynn) முறையான மனைவியா என்பது மத்திய காலத்திலேயே கேள்விக்குள்ளானது; பிரிட்டிஷ் அரச குடும்பத்தின் அதிகாரப்பூர்வ இணையதளமே இதைக் குறிப்பிடுகிறது. 12-ஆம் நூற்றாண்டு எழுத்தாளர் மால்ம்ஸ்பரி வில்லியம் (William of Malmesbury) கூற்றுப்படி, சிறுவன் ஏதெல்ஸ்டனுக்குத் தாத்தா ஆல்ஃபிரட் சிவப்புச் சால்வை, ரத்தினம் பதித்த இடைக்கச்சை, வாள் ஆகியவற்றைப் பரிசளித்தார்; அவர் வளர்ந்தது அத்தை ஏத்தெல்ஃப்ளேட்டின் மெர்சிய அரசவையில். இது இருநூறு ஆண்டுகள் கழித்து எழுதப்பட்டது என்பதால் எச்சரிக்கையுடன் படிக்க வேண்டும். ஆனால் 924-ல் அவரை முதலில் மன்னராகத் தேர்ந்தெடுத்தது மெர்சியாதான் என்பது இந்தக் கதைக்கு வலு சேர்க்கிறது.
வெசெக்ஸ் அவரது ஒன்றுவிட்ட சகோதரன் ஏல்ஃப்வேர்டை (Ælfweard) விரும்பியிருக்கலாம்; ஆனால் அவர் தந்தை இறந்து பதினாறு நாட்களிலேயே மறைந்தார். அப்படியிருந்தும் ஏதெல்ஸ்டனின் முடிசூட்டு விழா ஒரு வருடம் கழித்து, 925 செப்டம்பர் 4 அன்றுதான் கிங்ஸ்டன் அபான் தேம்ஸில் நடந்தது. இந்தத் தாமதம் வின்செஸ்டரில் எதிர்ப்பு இருந்ததைக் காட்டுவதாக வரலாற்றாசிரியர்கள் கருதுகிறார்கள்.
927: ஈமன்ட் சந்திப்பு
926-ல் தன் சகோதரியை யார்க் வைக்கிங் மன்னர் சிட்ரிக் (Sihtric)-க்கு மணமுடித்தார் ஏதெல்ஸ்டன். அடுத்த ஆண்டு சிட்ரிக் இறந்ததும், அவர் யார்க்கைக் கைப்பற்றினார். தெற்கு இங்கிலாந்தின் ஒரு மன்னர் நார்த்தம்ப்ரியாவை நேரடியாக ஆண்டது அதுவே முதல் முறை.
927 ஜூலை 12 அன்று, இன்றைய கம்ப்ரியாவில் பென்ரித் அருகே உள்ள ஈமன்ட் (Eamont) என்ற இடத்தில், ஸ்காட்லாந்து மன்னர் கான்ஸ்டன்டைன், வேல்ஸ் மன்னர் ஹைவெல் (பெரும்பாலும் ஹைவெல் தா என்று கருதப்படுபவர்), ஓவைன் என்ற இன்னொரு மன்னர், பாம்பரோ ஆட்சியாளர் ஏல்ட்ரெட் ஆகியோர் அவரைச் சந்தித்து உறுதிமொழிகளுடன் சமாதானம் செய்துகொண்டதாகக் காலவரிசை கூறுகிறது. இந்த நாளையே "இங்கிலாந்து என்ற நாட்டின் பிறந்தநாள்" என்று பலர் குறிப்பிடுகிறார்கள். அடுத்த ஆண்டு, 2027-ல், அதற்கு 1,100 ஆண்டுகள் நிறைவடைகின்றன.
வேல்ஸ் மன்னர்கள் ஆண்டுதோறும் 20 பவுண்டு தங்கம், 300 பவுண்டு வெள்ளி, 25,000 மாடுகள் கப்பம் கட்ட ஒப்புக்கொண்டதாக மால்ம்ஸ்பரி வில்லியம் எழுதுகிறார். அரச குடும்ப இணையதளமும் இதை "கூறப்படுகிறது" என்ற எச்சரிக்கையுடன் குறிப்பிடுகிறது. இந்த எண்ணிக்கைகள் மிகைப்படுத்தப்பட்டிருக்கலாம்.
பிரூனன்பர் போர் (937)
ஏதெல்ஸ்டனின் நாணயங்களில் rex totius Britanniae, அதாவது "முழு பிரிட்டனின் மன்னர்" என்ற பட்டம் பொறிக்கப்பட்டது. அந்தப் பட்டத்துக்குச் சவால் 937-ல் வந்தது. ஸ்காட்லாந்து மன்னர் கான்ஸ்டன்டைன், டப்ளின் வைக்கிங் மன்னர் ஓலாஃப் குத்ஃப்ரித்சன், ஸ்ட்ராத்க்ளைட் மன்னர் ஓவைன் மூவரும் கூட்டணி அமைத்துப் படையெடுத்தனர். பிரூனன்பர் (Brunanburh) என்ற இடத்தில் ஏதெல்ஸ்டனும் அவரது இளைய சகோதரன் எட்மண்டும் பெரும் வெற்றி பெற்றனர். ஐந்து இளம் மன்னர்களும் ஓலாஃபின் ஏழு படைத்தலைவர்களும் களத்தில் வீழ்ந்ததாகக் காலவரிசையில் உள்ள ஒரு பழைய ஆங்கிலக் கவிதை புகழ்கிறது.
ஆனால் இந்தப் போர் சரியாக எங்கே நடந்தது என்பது இன்றுவரை தெரியவில்லை. லிவர்பூல் அருகே உள்ள விரல் (Wirral) தீபகற்பத்தின் பிராம்பரோ என்பதே என்று பல ஆய்வாளர்கள் கருதுகிறார்கள். அங்கு பத்தாம் நூற்றாண்டு உலோகப் பொருட்கள் கிடைத்துள்ளன. ஆனால் அவற்றைத் தேடிய உள்ளூர் தொல்லியல் குழுவே "போர்க்களம் இன்னும் அடையாளம் காணப்படவில்லை" என்று தெளிவுபடுத்தியுள்ளது. யார்க்ஷயர், ஸ்காட்லாந்து போன்ற இடங்களையும் சிலர் முன்வைக்கிறார்கள்.
சட்டங்கள், நாணயம், அவைகள்
ஏதெல்ஸ்டன் ஒரு போர்வீரர் மட்டுமல்ல; ஆங்கிலோ-சாக்சன் மன்னர்களிலேயே அதிகச் சட்டங்கள் இயற்றியவர்களில் ஒருவர். கிரேட்லி, எக்ஸெட்டர் போன்ற இடங்களில் கூடிய பெரிய அரச அவைகளில், திருட்டைக் கட்டுப்படுத்தவும், நாடு முழுவதும் ஒரே நாணயம் புழங்கவும், கோட்டை நகரங்களில் சாட்சிகள் முன்னிலையில் மட்டுமே வணிகம் நடக்கவும் சட்டங்கள் இயற்றப்பட்டன. அவரது சட்டங்கள் கடுமையானவை: பன்னிரண்டு வயதுக்கு மேற்பட்ட திருடர்களுக்கும் மரண தண்டனை. பின்னர், அவ்வளவு இளையவர்களைக் கொல்வது மிகக் கொடூரம் என்று மன்னர் கருதியதால் அந்த வயது பதினைந்தாக உயர்த்தப்பட்டதாக ஒரு பிந்தைய சட்டமே கூறுகிறது. வேல்ஸ் மன்னர்களும் ஆங்கிலப் பிரபுக்களும் கலந்துகொண்ட இந்த அவைகளே, பிற்காலத்தில் இங்கிலாந்து நாடாளுமன்றம் (Parliament) உருவாவதற்கு முந்தைய நீண்ட வரலாற்றின் ஒரு தொடக்கப் புள்ளி.
இதே காலகட்டத்தில் நம் தமிழகத்தில் சோழ மன்னன் முதலாம் பராந்தகன் (ஆட்சி 907–955) ஆண்டுகொண்டிருந்தான். அவனது ஆட்சியில், சுமார் 919–921 காலத்தைச் சேர்ந்த உத்திரமேரூர் கல்வெட்டுகள், குடவோலை முறையில் கிராம சபை உறுப்பினர்களைத் தேர்ந்தெடுக்கும் விதிகளை விரிவாகப் பதிவு செய்கின்றன. ஒரு பக்கம் இங்கிலாந்தில் மன்னர் அவையில் சட்டங்கள்; மறுபக்கம் தமிழகத்தில் கிராம அளவில் எழுத்துப்பூர்வத் தேர்தல் விதிகள். ஒரே நூற்றாண்டின் இரு வேறு உலகங்கள்.
நூல்கள், புனிதச் சின்னங்கள், ஐரோப்பிய உறவுகள்
ஏதெல்ஸ்டன் புனிதச் சின்னங்களையும் கையெழுத்துப் பிரதிகளையும் ஆர்வத்துடன் சேகரித்து, தேவாலயங்களுக்குப் பரிசளித்து அவற்றின் ஆதரவைப் பெற்றார். அவரது ஒன்றுவிட்ட சகோதரிகள் பிரான்ஸ், ஜெர்மனி அரச குடும்பங்களில் மணமுடிக்கப்பட்டனர்; அவர்களில் ஒருவர் மணந்த முதலாம் ஓட்டோ பின்னாளில் புனித ரோமப் பேரரசர் ஆனார்.
ஒரு இருண்ட கதையும் உண்டு. 933-ல் அவரது ஒன்றுவிட்ட சகோதரன் எட்வின் கடலில் மூழ்கி இறந்தார். சதி செய்தார் என்ற பொய்க் குற்றச்சாட்டால் ஏதெல்ஸ்டனே அவரைத் துடுப்பில்லாத படகில் கடலுக்குள் அனுப்பினார் என்று பிற்கால எழுத்தாளர்கள் எழுதினர். ஆனால் அந்தக் கதையைச் சொன்ன மால்ம்ஸ்பரி வில்லியமே அதைத் தான் நம்பவில்லை என்கிறார். காலவரிசை வெறுமனே "மூழ்கினார்" என்று மட்டுமே பதிவு செய்கிறது.
மறைவும் மரபும்
ஏதெல்ஸ்டன் 939 அக்டோபர் 27 அன்று குளோஸ்டரில் மறைந்தார். அவர் திருமணம் செய்துகொள்ளவில்லை; வாரிசுகள் இல்லை. தந்தையைப் போல வின்செஸ்டரில் அல்லாமல், தான் பெரிதும் ஆதரித்த வில்ட்ஷயரின் மால்ம்ஸ்பரி அபேயில் அடக்கம் செய்யப்பட்டார். அவரது எலும்புகள் இன்று இல்லை; ஆனால் 15-ஆம் நூற்றாண்டில் அமைக்கப்பட்ட ஒரு நினைவுக் கல்லறை அங்கு இன்றும் உள்ளது.
அவர் கட்டிய அரசு உறுதியானதாக இருக்கவில்லை. அவர் இறந்த சில வாரங்களிலேயே ஓலாஃப் மீண்டும் யார்க்கைக் கைப்பற்றினான். ஆனால் "ஆங்கிலேயர்களுக்கு ஒரே மன்னர், ஒரே நாணயம், ஒரே சட்டம்" என்ற எண்ணம் வேரூன்றிவிட்டது. இன்றைய மன்னர் மூன்றாம் சார்லஸ் வரை, இங்கிலாந்து, பிரிட்டன் மன்னர்கள் அனைவரும் இந்த மூவர் கட்டிய அரசின் வாரிசுகளே.
இன்று எங்கே பார்க்கலாம்? டாம்வர்த் கோட்டை அருகே ஏத்தெல்ஃப்ளேட்டும் சிறுவன் ஏதெல்ஸ்டனும் இருக்கும் சிலை; குளோஸ்டரில் புனித ஓஸ்வால்ட் தேவாலய இடிபாடுகள்; மால்ம்ஸ்பரி அபேயில் ஏதெல்ஸ்டனின் நினைவுக் கல்லறை.
ஒரு பார்வையில்
| ஆட்சியாளர்கள் | மூத்த எட்வர்ட் (899–924); ஏத்தெல்ஃப்ளேட், மெர்சியர்களின் சீமாட்டி (சுமார் 911–918); ஏதெல்ஸ்டன், ஆங்கிலேயர்களின் மன்னர் (924–939) |
| வம்சம் | வெசெக்ஸ் வம்சம் |
| முன்னவர் | மகா ஆல்ஃபிரட் |
| பின்னவர் | ஏதெல்ஸ்டனின் ஒன்றுவிட்ட சகோதரன் முதலாம் எட்மண்ட் |
| முக்கிய ஆண்டுகள் | 910 டெட்டன்ஹால்; 913 டாம்வர்த் கோட்டை; 917 டெர்பி, கோல்செஸ்டர்; 918 ஏத்தெல்ஃப்ளேட் மறைவு; 924 எட்வர்ட் மறைவு; 925 கிங்ஸ்டனில் முடிசூட்டு; 927 ஈமன்ட்; 937 பிரூனன்பர்; 939 ஏதெல்ஸ்டன் மறைவு |
| அடுத்து | அமைதியான எட்கர் முதல் "தயாரற்ற" ஏத்தெல்ரெட் வரை |
அடுத்த பகுதி
ஏதெல்ஸ்டனின் மறைவுக்குப் பின் இளம் அரசும், யார்க்கில் விடாப்பிடியான வைக்கிங் எதிரியும் எஞ்சின. அடுத்த பகுதியில், ஆங்கிலோ-சாக்சன் முடியாட்சியின் உச்சமாகக் கருதப்படும் அமைதியான எட்கர் (Edgar the Peaceable) காலத்திலிருந்து, டேன்கெல்ட் கப்பமும் வைக்கிங்குகளின் மறுவருகையும் நிகழ்ந்த "தயாரற்ற" ஏத்தெல்ரெட் (Æthelred the Unready) காலம் வரை பார்ப்போம். இதற்கிடையில் தொடரின் முதல் பகுதியையும், ஓஃபா, எக்பர்ட் பற்றிய இரண்டாம் பகுதியையும் படிக்கலாம்.
மூலங்கள்
- The Royal Family, Edward 'The Elder' (r. 899–924)
- The Royal Family, Athelstan (r. 924–939)
- The Anglo-Saxon Chronicle, tenth-century entries, Avalon Project, Yale Law School
- Anglo-Saxon Chronicle extracts on Æthelflæd, Fordham University Internet Medieval Sourcebook
- Historic England, Saxon defences, Tamworth (list entry 1006088)
- BBC History, Athelstan
- Wirral Council (2021), Search for the Battle of Brunanburh: assessment report
முகப்புப் படம்: 939-ல் ஏதெல்ஸ்டன் அடக்கம் செய்யப்பட்ட வில்ட்ஷயரின் மால்ம்ஸ்பரி அபே. புகைப்படம்: Ruth Sharville, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.
